پس از این بازدید، نشست کارشناسی بیش از چهار ساعته‌ای در سالن جلسات فرمانداری مریوان برگزار شد؛ نشستی رسمی که در آن ضرورت بازنگری و تکمیل «طرح جامع ساماندهی مرز باشماق» و تعیین ضرب‌الاجل ده‌روزه برای اجرای اقدامات فوری محور اصلی گفتگوها و تصمیم‌گیری‌ها قرار گرفت.

مسئله مرز باشماق نیازمند فهم مشترک و جراحی ساختاری است

محمدامین حیدری بازرس کل استان کردستان در نشست مشترک دستگاه‌های اجرایی و نظارتی استان کردستان با محوریت بررسی مشکلات مرز باشماق با اشاره به اهمیت «فهم مسئله» در مدیریت مرزی گفت: تا زمانی که مسئله را درست نفهمیم نمی‌توانیم آن را حل کنیم امروز همه ما که دور این میز نشسته‌ایم مسئله مرز باشماق را از نزدیک دیدیم و فهم مشترکی از آن پیدا کردیم.

حیدری با تأکید بر اینکه انتقادها به معنای زیر سؤال بردن عملکرد دستگاه‌ها نیست، افزود: همکاران راهداری، گمرک، انتظامی و مرزبانی با امکانات محدود در حال جانفشانی هستند ما آمده‌ایم اشکالات را روی میز بگذاریم و با هم جراحی کنیم، نه اینکه زحمات کسی را نادیده بگیریم.

بازرس کل استان با اشاره به اینکه مشکلات مرز در دو حوزه اصلی قرار می‌گیرد، گفت: یا مشکل زیرساختی است یا فرآیندی. در حوزه زیرساخت، همه مشکلات روشن است از ساختمان گمرک تا روشنایی، مسیرها و امکانات؛ اما کلیدواژه اصلی، طرح جامع است این طرح باید نهایی و ابلاغ شود تا بتوانیم بر اساس آن اقدام کنیم.

وی با اشاره به تجربه موفق دستگاه‌های نظارتی در پروژه انتقال آب بانه افزود: همان تجربه را می‌توان در مرز باشماق تکرار کرد اگر همه دستگاه‌ها پای کار باشند کار چندساله را می‌توان در چند ماه جمع کرد.

حیدری با بیان اینکه ورود افراد غیرمرتبط به محدوده مرزی کنترل نشده است، گفت: در مسیر مرز، خودرو بدون پلاک و موتور بدون شماره‌گذاری دیدیم این وضعیت بار سنگینی بر دوش نیروهای انتظامی و امنیتی می‌گذارد و نشان می‌دهد که مدیریت ترافیک و حریم امنیتی باید از ورودی مریوان آغاز شود، نه در نقطه پایانی گمرک.

وی افزود: گمرک ظرفیت مشخصی دارد وقتی ظرفیت اسمی ۱۵۰ کامیون است اما ۹۰۰ کامیون وارد می‌شود، طبیعی است که قفل ایجاد شود باید مدیریت ترافیک از ابتدای مسیر انجام شود و همه کامیون‌ها به‌صورت یکجا به گمرک هدایت نشوند.

بازرس کل استان با اشاره به کمبود نیرو در گارد گمرک گفت: حجم مبادلات مالی در باشماق دو برابر بازرگان است اما نیروی انسانی نصف آنجاست وقتی گارد کافی نباشد، مراقبت از دیوارها و محوطه مرزی ممکن نیست و تخلفات افزایش می‌یابد.

حیدری با تأکید بر اینکه تصمیمات این جلسات محدود به استان نیست، گفت: در خصوص مرز باشماق با مقامات قضایی کشور مکاتبه کرده‌ایم گزارش‌هایی برای وزیر کشور و وزیر امور خارجه ارسال شده و ادامه خواهد داشت ظرفیت این جلسات را دست‌کم نگیرید؛ بسیاری از مسائل مهم استان را شخصاً در تهران پیگیری می‌کنیم.

وی با اشاره به ضرورت تعیین زمان‌بندی برای تکمیل پروژه‌های مرزی گفت: راهداری باید زمان دقیق برگزاری مناقصه فاز تکمیل را اعلام کند همچنین گمرک باید مشخص کند چند دستگاه ایکس‌ری، در چه نقاطی و در چه زمانی نصب خواهد شد اگر موضوع خارج از اختیار استان باشد ما پیگیری ملی می‌کنیم؛ اما اگر در اختیار دستگاه استانی باشد و انجام نشود، پاسخگویی لازم است.

حیدری در ادامه گفت: مشکلات مرز باشماق حاصل ۱۰ تا ۲۰ سال انباشت است، اما باید از جایی شروع کرد، هیچ‌کس دنبال ثبت کار به نام خود نیست؛ همه ما برای ارتقای شأن مرز و مردم استان کنار هم هستیم.

استقرار ایکس‌ری و اصلاح جانمایی نیروهای مرزی ضروری است

حیدری با اشاره به انتقادهای مطرح‌شده نسبت به عملکرد مرزبانی گفت: درست است که محل استقرار فعلی مرزبانی اشکال دارد و نباید کنترل‌ها بعد از خروج انجام شود، اما وقتی کالای قاچاق از زیر دست ارزیاب گمرک عبور کرده نمی‌توان مرزبانی را مقصر دانست اگر کنترل‌ها در نقطه صحیح انجام شود بسیاری از این مشکلات رخ نخواهد داد.

وی با تأکید بر اینکه طرح جامع مرز باید تعیین‌کننده نهایی جانمایی‌ها باشد افزود:
تا زمان نهایی شدن طرح جامع باید با تعامل مشکلات را موقتاً حل کنیم، اما وقتی طرح جامع ابلاغ شد همه دستگاه‌ها از مرزبانی تا پلیس اقتصادی و گمرک باید دقیقاً مطابق آن عمل کنند.

وی با اشاره به شیوه‌نامه استقرار پلیس اقتصادی گفت: پلیس اقتصادی باید در درب ورودی و خروجی مستقر باشد همان‌طور که اکنون مرزبانی انجام می‌دهد این استقرار می‌تواند بسیاری از پرونده‌ها را پوشش دهد.

بازرس کل استان با اشاره به اینکه برخی زیرساخت‌ها بدون نیاز به انتظار برای طرح جامع قابل اجراست، گفت: ایستگاه آتش‌نشانی، محل خدمات امدادی و بخش‌هایی از مسیر مسافری قابل اجراست و باید بدون وقفه آغاز شود هر جا که مطمئن هستید در طرح جامع تغییر نمی‌کند مناقصه را برگزار کنید و کار را شروع کنید.

وی افزود: روشنایی مرز یکی از موضوعات مهم امنیتی و حتی ویترین نظام است سمت عراق کاملاً روشن است اما سمت ما تاریک. ظرف ده روز باید بررسی کامل انجام و برنامه تأمین روشنایی ارائه شود.

حیدری با اشاره به اهمیت کلیدی دستگاه‌های ایکس‌ری گفت: تا زمانی که ایکس‌ری مستقر نشود سرعت عملیات گمرکی بالا نمی‌رود و قاچاق نیز کنترل نمی‌شود باید دقیقاً اعلام شود چند دستگاه، در چه نقاطی و در چه زمانی نصب خواهد شد اگر خارج از اختیار استان باشد ما پیگیری ملی می‌کنیم؛ اما اگر در اختیار دستگاه استانی باشد و انجام نشود، پاسخگویی لازم است.

وی با اشاره به مشکلات انبارها و فرآیندهای تخلیه و بارگیری گفت: این موضوع نیازمند جلسه تخصصی جداگانه است پیشنهاداتی داریم اما باید ابتدا کار کارشناسی انجام شود تا تصمیمات دقیق و قابل اجرا اتخاذ شود.

بازرس کل استان با انتقاد از نبود ثبات در استقرار تعزیرات حکومتی در مریوان گفت: وقتی مقام رسیدگی‌کننده پایدار نیست پرونده‌ها بلاتکلیف می‌ماند این موضوع باید با همکاری دستگاه قضایی حل شود.

وی با اشاره به ورود غیررسمی کالاهای اساسی از جمله برنج‌های بی‌کیفیت گفت: این وضعیت زیبنده مردم ما نیست کالای اساسی باید از مسیر رسمی با اظهارنامه قانونی و پس از انجام آزمایشات سلامت وارد شود دستگاه‌های نظارتی در کنار گمرک برای ساماندهی این روند خواهند بود.

حیدری با اشاره به ورود ارز از طریق مرز گفت: ظرفیت بانکی و امنیتی ما برای مدیریت این حجم از ارز کافی نیست باید گزارشی تهیه و به بانک مرکزی ارسال شود تا زیرساخت‌های لازم پیش‌بینی شود.

وی در پایان با قدردانی از همه دستگاه‌های حاضر گفت: هیچ‌کس نباید موضع‌گیری بخشی داشته باشد کارها را پاسکاری نکنیم همه ما برای حل یک مسئله مشترک کنار هم هستیم انضباط مالی، پرهیز از فساد اداری و پاسخ‌گویی به مردم باید در اولویت باشد.

مرز باشماق سال‌ها بدون توسعه رها شد

ارسلان ازهاری معاون هماهنگی امور اقتصادی و توسعه منطقه‌ای استاندار کردستان در ادامه این نشست با اشاره به مشکلات انباشته مرز باشماق گفت: در یک ماه گذشته این دومین جلسه‌ای است که برای بررسی مسائل مرز تشکیل می‌دهیم و لازم می‌دانم از همه دستگاه‌ها و فعالان اقتصادی بابت همراهی و حضورشان تشکر کنم.

وی با مرور وضعیت گذشته مرز باشماق اظهار داشت: در سال ۱۳۸۲ هیچ‌گونه زیرساختی در این مرز وجود نداشت حتی پلی برای تردد بین دو کشور نبود پس از سفر ۱۶ آذر ۱۳۸۲ به سلیمانیه، برنامه‌ریزی‌هایی انجام شد و ساخت سه پل، پایانه مسافری و تجاری، سالن ملاقات و سایر زیرساخت‌های اولیه آغاز شد.

معاون اقتصادی استاندار با انتقاد از توقف چندساله توسعه مرز افزود: به جرئت می‌گویم حدود هشت تا نه سال هیچ اقدامی در مرز انجام نشد اگر روند توسعه‌ای که آغاز شده بود ادامه پیدا می‌کرد امروز با این حجم از مشکلات مواجه نبودیم.

وی تأکید کرد: مرز باشماق باید با دو رویکرد سخت‌افزاری و نرم‌افزاری دیده شود حتی اگر طرح جامع ده روز آینده آماده شود اجرای آن یک برنامه سه تا چهار ساله خواهد بود بنابراین باید هم‌زمان با توسعه فیزیکی، برنامه‌ریزی نرم‌افزاری و آینده‌نگرانه نیز انجام شود.

ازهاری افزود: مرز نباید فقط بر اساس آمار سالانه مبادلات سنجیده شود باید نقش آن در توسعه ملی طی ده سال آینده مشخص شود و بر اساس آن جانمایی‌ها و زیرساخت‌ها طراحی گردد.

وی یکی از مشکلات اساسی مرز را نبود مدیریت واحد دانست و گفت: طبق ماده ۱۲ قانون امور گمرکی، گمرک مسئول است و طبق مصوبه سال ۱۳۹۹، وزارت راه مسئول پایانه‌های مرزی؛ این دو دستگاه هنوز به جمع‌بندی مشترک نرسیده‌اند اگر می‌خواهیم مرزی استاندارد و بین‌المللی داشته باشیم مدیریت واحد باید به‌صورت جدی پیگیری شود.

معاون اقتصادی استاندار کردستان با اشاره به تجربه ناموفق حمل یکسره در سال ۱۳۹۳ گفت: بازگشت به وضعیت تخلیه و بارگیری مجدد آسیب جدی به صادرات وارد می‌کند با وجود رشد ۸۰ درصدی صادرات در سال گذشته باید این رقم به ۱۰۰ درصد برسد و توقف‌ها و ازدحام مرزی کاهش یابد.

وی درباره وضعیت دستگاه ایکس‌ری نیز توضیح داد: دستگاه فعلی از سال ۱۳۸۳ خریداری شد و تا سال ۱۳۹۰ طول کشید تا نصب شود اکنون نیز هفت ماه است که تشریفات نصب دستگاه جدید طولانی شده و باید زمان‌بندی دقیق از سوی گمرک ارائه شود.

ازهاری همچنین نسبت به تردد افراد غیرمرتبط در محدوده مرزی هشدار داد و گفت: باید سازوکاری ایجاد شود تا فقط افراد شناسنامه‌دار و مرتبط با فعالیت‌های صادرات و واردات در مرز تردد کنند این موضوع از سوی دستگاه‌های امنیتی نیز مورد تأکید قرار گرفته است.

وی در ادامه با تأکید بر ضرورت تدوین برنامه ده‌ساله برای مرز باشماق گفت: اگر آینده این مرز را به‌صورت علمی و جامع ببینیم می‌توانیم آن را به یک مرز استاندارد بین‌المللی تبدیل کنیم.

مرز باشماق نیازمند برنامه جامع و وحدت رویه در همه مرزهای استان است

وی با اشاره به ضرورت نگاه بلندمدت به مرز باشماق گفت: پیشنهاد من این است که یک برنامه جامع سالانه و بلندمدت برای مرز باشماق تدوین شود تا مشخص باشد چه اقداماتی باید انجام شود و کدام رویه‌ها ضروری یا قابل حذف هستند.

وی با انتقاد از طولانی شدن روند تهیه و اجرای طرح جامع منطقه آزاد بانه–مریوان اظهار داشت: منطقه آزاد عملاً غیرفعال است از سال ۱۴۰۱ تاکنون چهار سال گذشته اما هنوز طرح جامع نهایی نشده و مشخص نیست چه زمانی اجرا خواهد شد این منطقه باید به رونق اقتصادی استان کمک کند و نباید بیش از این معطل بماند.

معاون اقتصادی استاندار کردستان با اشاره به طرح برخی مسائل امنیتی در جلسه گفت: موضوعات امنیتی باید دسته‌بندی و فقط در کارگروه‌های ذی‌صلاح مطرح شود تا دستگاه‌های امنیتی، انتظامی و سایر نهادهای مرتبط بتوانند بر اساس اسناد مصوب اقدامات لازم را انجام دهند.

ازهاری با اشاره به ظرفیت اعتبارات اربعین افزود: این اعتبارات ردیف ملی دارند و سالانه مبلغ قابل توجهی تخصیص می‌یابد دستگاه‌های اجرایی باید با برنامه‌ریزی دقیق از این ظرفیت برای توسعه زیرساخت‌های مرزی استفاده کنند.

وی با تأکید بر لزوم ابلاغ مصوبات جلسه به‌عنوان مصوبات مشترک شورای هماهنگی دستگاه‌های نظارتی و شورای ساماندهی مبادلات مرزی گفت: این شیوه باعث می‌شود نگرانی دستگاه‌های نظارتی برطرف شود و مصوبات با ضمانت اجرایی لازم دنبال شوند.

معاون اقتصادی استاندار کردستان با اشاره به اهمیت ماده ۳ قانون ساماندهی مبادلات مرزی گفت: ۶۰ درصد اعتبارات این ماده برای ارتقای معیشت مرزنشینان، ۲۰ درصد برای ایجاد زیرساخت‌های بازارچه‌های محلی و ۲۰ درصد در اختیار کمیسیون مبارزه با قاچاق کالا و ارز است پروژه‌های پیشنهادی شهرستان‌ها جمع‌آوری شده و پس از تصویب در کارگروه ماده ۴ تهران قابلیت اجرا خواهند داشت.

ازهاری با اشاره به خرید تجهیزات آزمایشگاهی جدید گفت: اکنون امکان انجام تمام آزمایش‌های لازم برای کالاهای اساسی در استان فراهم است سلامت مردم خط قرمز ماست و طبق مصوبه دولت نتیجه آزمایش‌ها باید ظرف پنج روز اعلام شود.

وی با انتقاد از تفاوت عملکرد مرزهای استان گفت: نباید مرز باشماق یک شیوه عمل کند و مرز پرویزخان شیوه‌ای دیگر؛ این تفاوت باعث می‌شود صادرکننده یا واردکننده ترجیح دهد به استان همجوار مراجعه کند وحدت رویه ضروری است.

معاون اقتصادی استاندار کردستان با اشاره به آمار توقف کامیون‌ها گفت: زمان انتظار ۱۶۹ ساعت، یعنی هفت شبانه‌روز، قابل قبول نیست ظرفیت جاده‌ها، پارکینگ‌ها و زیرساخت‌های مرزی چنین توقفی را تحمل نمی‌کند و باید به حداقل برسد.

وی با اشاره به اهمیت تهاتر کالاهای اساسی گفت: در حوزه تهاتر عقب هستیم و تاکنون پیشنهاد مشخصی ارائه نشده است فرماندار مریوان مسئولیت پیگیری این موضوع را بر عهده دارد و باید ایرادات را مکتوب اعلام کند.

ازهاری با اشاره به ضرورت تسریع در نصب دستگاه ایکس‌ری جدید گفت: زمین مورد نیاز برای جانمایی دستگاه باید حداکثر ظرف چهار روز تحویل داده شود تا روند نصب بدون تأخیر ادامه یابد.

معاون اقتصادی استاندار کردستان در پایان با قدردانی از حضور اعضای جلسه گفت: امیدواریم با اجرای دقیق مصوبات، برنامه‌ریزی جامع و همکاری دستگاه‌ها بتوانیم مرز باشماق را به جایگاه واقعی خود در تجارت خارجی کشور برسانیم.

ساماندهی ورودی‌ها و ایجاد ایست‌وبازرسی استاندارد در مرز باشماق ضرورت فوری است

سردار قیصر امیدی فرمانده سپاه مریوان در این نشست گفت: همه نیروها از درجه‌دار تا افسر در میدان حضور دارند و بخشی از مشکلات با اجرای دیوار پیرامونی در حال برطرف شدن است امنیت مرز در حال شکل‌گیری است، اما نبود یک ورودی استاندارد همچنان مشکل‌ساز است.

وی افزود: حتی اگر دیواری مانند دیوار چین هم بسازیم بدون یک پست ایست‌وبازرسی درست و حسابی مدیریت این حجم از جمعیت و خودرو ممکن نیست اگر حادثه‌ای رخ دهد یا انفجاری اتفاق بیفتد، چه کسی می‌تواند از این مسیر عبور کند؟ نیروهای امدادی چگونه باید برسند؟

فرمانده سپاه مریوان با اشاره به مشکلات ترافیکی و مسیرهای دسترسی گفت: در دنیا برای بارندگی و شرایط جوی ادبیات مشخصی وجود دارد، اما اینجا گاهی مسیرها بی‌دلیل بسته می‌شوند یا به بن‌بست می‌رسند باید ساماندهی شود تا در مواقع اضطراری، تیم‌های امدادی و نیروهای تاخیری بتوانند به‌موقع وارد عمل شوند.

وی با تأکید بر اینکه بخشی از اقدامات ماهیت اورژانسی دارد، ادامه داد: نمی‌توانیم همه امور را به یک نقطه محدود کنیم کشور در شرایط سختی قرار دارد و همه باید دست به دست هم بدهیم مردم ما شریف‌اند و حق دارند خدمات مناسب دریافت کنند.

سردار امیدی با اشاره به نیازهای اساسی مردم گفت: برخی پزشکان اعلام کرده‌اند هر مقدار کالا از جمله برنج و روغن که نیاز باشد، امکان واردات آن وجود دارد خدا از مردم راضی باشد؛ همیشه پای کار بوده‌اند و باید شرایط را برایشان بهتر کنیم.

وی همچنین با اشاره به حضور پررنگ مردم در مناسبت‌های مختلف افزود: در برخی مراسم‌ها، مردم بیش از کارکنان ادارات حضور داشتند این نشان‌دهنده همراهی و وفاداری مردم است و ما باید پاسخ‌گوی این اعتماد باشیم.

فرمانده سپاه مریوان در پایان با تأکید بر آمادگی کامل سپاه برای همکاری با همه دستگاه‌ها گفت: هر نیروی انسانی که در توان داشته باشیم در اختیار مجموعه قرار می‌دهیم امیدواریم در سفرهای بعدی شاهد رفع کامل مشکلات و بهبود شرایط باشیم.